Jos de Kroon

Dit artikel onderzoekt hoe het Lacaniaanse begrip van structureel gemis verandert wanneer taal zelf machinaal wordt. Het beschouwt de symbolische orde als zowel de voorwaarde als de wond van subjectiviteit en wendt zich tot Derrida’s concept van de ethiek van het verlangen in een algoritmische wereld. Via Derrida’s lezing van Lacans De gestolen brief verschijnt waarheid niet als overeenkomst, maar als beweging: elk teken arriveert anders, elke betekenis wordt uitgesteld. De psychoanalytische scène wordt zo een ruimte van schrijven in plaats van onthulling, waarin waarheid voortbestaat in verschuiving. In het digitale tijdperk is de plaats van de Ander algoritmisch geworden — een machinaal systeem dat luistert, voorspelt en reageert zonder verlangen. Dit creëert een nieuwe vorm van ongemak: een wereld zonder gemis, waarin communicatie soepel verloopt maar resonantie verloren gaat. Tegenover het ideaal van optimalisatie benadrukt Lacans ethische gebod — ne pas céder sur son désir — de noodzaak van onvolledigheid. Trouw blijven aan het verlangen betekent het falen bewaren dat subjectiviteit mogelijk maakt. De psychoanalytische ethiek wordt zo een politiek van imperfectie: het beschermen van stilte binnen het spreken, van ondoorzichtigheid binnen transparantie, en van het menselijke binnen het machinale. In het tijdperk van kunstmatige intelligentie is de ware daad van vrijheid misschien wel deze: de brief nooit volledig laten aankomen. Zolang het subject AI als een instrument ziet, kan het die ook zo gebruiken en blijft het een verlangend en creatief wezen dat gebruikmaakt van de diensten van AI.

Niet-abonnees lezen dit artikel gratis.